ลอฟท์ คืออะไร

เรื่อง: กองบรรณาธิการ ภาพ: www.sxc.hu ที่มาของข้อมูล: สัมภาษณ์ ศ.ดร.บัณฑิต จุลาศัย,  จุลทัศน์ กิตติบุตร, ศาวินี บูรณศิลปิน, www.wikipedia.com

พอเริ่มต้นทำเรื่องสถาปัตยกรรมและงานตกแต่งในแบบ Modern Loft คำถามแรกที่มักจะถูกถามจากสถาปนิกคือ อะไรคือลอฟท์ในนิยามของคุณ?  เป็นคำถามที่ทำให้ทีมงานต้องมาขบคิดว่าหรือลอฟท์มีหลายนิยาม ไม่ได้มีแค่นิยามเดียวเหมือนสถาปัตยกรรมในตระกูลอื่น ๆ แต่เมื่อเริ่มเข้าไปค้นคว้าและถามผู้รู้หลาย ๆ ท่านก็ถึงบางอ้อ!ว่า เหตุผลที่ทุก ๆ คนต้องถามถึงนิยามความเป็นลอฟท์ (loft) ทั้งในเชิงสถาปัตยกรรมและตกแต่งภายใน เนื่องจากปัจจุบันเวลานำเอาคำว่าลอฟท์มาใช้ไม่ได้สะท้อนเนื้อหาที่แท้จริงของลอฟท์เลยทำให้เวลาตั้งคำถามกับบรรดาผู้รู้ท่านก็เลยต้องย้อนถามก่อนเพื่อให้เกิดความเข้าใจที่ตรงกัน

ลอฟท์ ในมุมมองสถาปนิก      หลังจากที่คุยกับสถาปนิกหลายท่านทั้งระดับปรมาจารย์และสถาปนิกรุ่นใหม่ต่างพูดตรงกันว่าลอฟท์มาจากโกดัง หรือ warehouse ที่เกิดขึ้นในยุคปฏิวัติอุตสาหกรรม ทำให้เมืองหลายแห่งมีโรงงานอุตสาหกรรมและโกดังเก็บของอยู่หลายแห่ง ซึ่งโรงงานและโกดังเหล่านั้นถูกสร้างด้วยปูนและเหล็กอย่างหยาบไม่ได้ละเอียดปราณีตเหมือนที่พักอาศัย โบสถ์ วิหาร หรือพระราชวัง      จนหลังสงครามโลกครั้งที่ 2 เกิดภาวะเศรษฐกิจตกต่ำทั่วโลก โรงงานอุตสาหกรรมหลายแห่งปิดตัว และย้ายที่ตั้งจากเมืองไปสู่นอกเมือง แต่ตัวอาคารโรงงานและโกดังยังอยู่ กลุ่มคนที่ไม่สามารถหาซื้อหรือเช่าที่อยู่อาศัยในเมืองเนื่องจากมีราคาแพง    เลยมีแนวคิดนำเอาอาคารโรงงานและโกดังมาทำเป็นที่พักอาศัย ซึ่งส่วนใหญ่ก็จะเป็นพวกศิลปิน ที่ต้องการพื้นที่กว้าง ๆ สำหรับสร้างสรรค์งานศิลปะของตัว ซึ่งโกดังหรือโรงงานเป็นพื้นที่ที่เหมาะเพราะโดยโครงสร้างจะเป็นพื้นที่ที่เปิดโล่งไม่ได้แบ่งฟังก์ชั่นการใช้งานออกเป็นส่วนต่าง ๆ เหมือนการสร้างบ้านทั่วไป ทำให้โรงงานหรือโกดังพัฒนามาเป็นที่อยู่อาศัยเลยถูกเรียกว่าเป็นที่อยู่อาศัยในแบบลอฟท์

สถาปัตยกรรมแบบลอฟท์ หรือจะเรียกให้ถูกว่าโกดังหรือโรงงานเก่าที่ถูกนำมาทำเป็นที่อยู่อาศัยที่โดดเด่นมากจนมีชื่อเรียกขานเฉพาะตามชื่อเมืองคือ New York Loft ซึ่งอยู่ในย่าน So Ho ของนิวยอร์ค ที่มีอาคารโรงงานเก่าในยุคศตวรรษที่ 19 อยู่เป็นจำนวนมาก ซึ่งโครงสร้างของอาคารจะทำจากเหล็ก หรือที่เรียกว่า Cast-iron architectureเป็นจังหวะเดียวกับที่สถาปัตยกรรมแนวโมเดิร์นได้รับการยอมรับหลังสงครามโลกครั้งที่ 2 เลยทำให้การนำเอาโรงงานเก่าในย่าน So Ho ของนิวยอร์คมาทำเป็นที่พักอาศัยได้รับความนิยมขึ้นมาโดยเฉพาะจากบรรดาศิลปินยุคใหม่ เลยกลายเป็นสถาปัตยกรรมที่ได้รับการยอมรับ โดยเฉพาะอย่างยิ่งเมื่อบรรดาศิลปิน ตกแต่งโรงงานเป็นบ้านโดยออกแบบเฟอร์นิเจอร์เอง ก็ยิ่งทำให้งานในแบบของลอฟท์ มีเสน่ห์มากขึ้นด้วยแนวคิดเรื่องการออกแบบ ฟังก์ชั่น และการตกแต่ง
เพดานสูง เหล็กบีม และปูนเปลือย      ถึงแม้ลอฟท์จะมีที่มาจากการดัดแปลงโกดังหรือโรงงานเก่ามาเป็นบ้าน แต่ความเรียบง่ายในเชิงโครงสร้างผนวกเข้ากับพฤติกรรมการใช้ชีวิตของผู้คนที่เปลี่ยนไป ทำให้งานในแบบลอฟท์ที่เกิดจากการดัดแปลงโกดังหรือโรงงานมาเป็นบ้านเปลี่ยนเป็นการสร้างบ้านโดยใช้แรงบันดาลใจจากงานโกดังหรือโรงงานกลายเป็นบ้านสไตล์ลอฟท์ หรือร้านอาหารสไตล์ลอฟท์ ไปจนถึงโรงแรมในสไตล์ลอฟท์ ซึ่งเป็นสถาปัตยกรรมที่ถูกสร้างขึ้นมาใหม่ แต่ได้รับอิทธิพลมาจากงานในรูปแบบลอฟท์ แม้แต่งานตกแต่งภายในคอนโดมิเนียมที่มีแรงบันดาลใจจากลอฟท์ก็มีให้เห็นกันทั้งในยุโรป อเมริกา รวมถึงประเทศในภูมิภาคเอเซียอย่างเมืองไทย

ทีมงานพยายามสอบถามผู้รู้หลายท่านรวมทั้งผู้พิศมัยในงานสไตล์ลอฟท์ว่า ถ้าพูดถึงสถาปัตยกรรมลอฟท์ จะนึกถึงอะไร ถึงแม้สถาปนิกแต่ละท่านจะต่างวัยต่างประสบการณ์แต่ก็ตอบตรงกันว่า ลอฟท์ในนิยามของพวกท่านคือ งานที่เปิดเพดานสูงเพราะโกดังหรือโรงงานก็มักจะมีเพดานสูงเพื่อการระบายอากาศจึงไม่มีฝาเพดานมาลดพื้นที่ขนาดของเพดาน เหล็กเป็นวัสดุที่ทุกท่านพูดถึงว่าเป็นวัสดุหลักที่จะเห็นในงานแบบลอฟท์ โดยเฉพาะเหล็กบีมที่เป็นรูปตัวที (T) และที่ขาดไม่ได้คือ ปูนเปลือยและปูนขัดมัน ซึ่งเป็นเสน่ห์ของโรงงานและงานในแบบลอฟท์

ส่วนจะโชว์ท่อน้ำสายไฟหรือไม่ เป็นเรื่องที่ต้องตามมาอยู่แล้วเพราะเมื่อไม่มีฝ้าเพดานก็ต้องเห็นท่อน้ำ ท่อสายไฟ โครงสร้างเหล็กหลังคา และอื่น ๆ ตามมา เรียกว่าเป็นสถาปัตยกรรมแบบเปลือย ๆ ที่ไม่ต้องปรุงแต่ง เป็นงานแบบที่สถาปนิกเรียกว่า แสดงสัจจะวัสดุลอฟท์เลย เป็นงานโมเดิร์นอีกสกุลหนึ่งที่มีเอกลักษณ์เฉพาะตัวที่คงอยู่มานานหลังยุคปฏิวัติอุตสาหกรรมจนถึงปัจจุบัน

นิตยสาร d&D Magazine  หน้า 96-97 ประจำเดือนพฤษภาคม 2554